was successfully added to your cart.
4 en 5 mei

Overdenking uitgesproken door dhr. Versmissen op 4 mei in Rijnsburg

Dodenherdenking 4 mei 2017

 

Guus Versmissen medewerker Airborne Museum Oosterbeek

 

 Geachte aanwezigen; Burgemeester van Gemeente Katwijk en Gemeente Bestuur, Oranje Vereniging Rijnsburg; Veteranen; dominees, burgers, kinderen overige belangstellenden,

In september 2015 bracht een afvaardiging van de Oranje Vereniging Rijnsburg een bezoek aan het Airborne Museum te Oosterbeek. Het museum dat informatie verstrekt over de Slag om Arnhem en Oosterbeek van 17 september t/m 26 september 1944. Dit als onderdeel van het Plan Market Garden. Het plan van veldmaarschalk Montgomery; opperbevelhebber van de geallieerde troepen, die op 6 juni 1944 in Normandië geland waren, om voor de Kerst van 1944 Berlijn te bereiken en de oorlog in Europa te beëindigen. Dit gewaagde plan mislukte echter hopeloos en de oorlog duurde voor een groot deel van Nederland nog tot 5 mei 1945 toen Duitsland capituleerde.

Op genoemde zondag had ik als medewerker van het Airborne Museum Oosterbeek het genoegen om de geïnteresseerde groep van Oranje Vereniging Rijnsburg te mogen rondleiden.
Ruim een half jaar later kwam het verzoek of ik bereid was om tijdens de Dodenherdenking op 4 mei hier in Rijnsburg tot het houden van een overdenking. Dit is een hele eer waar ik natuurlijk graag gehoor aan wil geven.

Om 8 uur vanavond tijdens de twee minuten stilte waren onze gedachten weer bij alle burgers en militairen die in oorlogssituaties of bij vredesoperaties in Nederland, of waar ook ter wereld, zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Twee Wereldoorlog ; die in Nederland begon op vrijdag 10 mei 1940.

Mijn belangrijkste relatie met de oorlog

In 1950 werd ik te Delft geboren.
De oorlog lag nog vers in het geheugen van mijn ouders, die elkaar leerden kennen tijdens de bevrijdingsfeesten op de Markt in Delft. Vooral mijn vader heeft tijdens de oorlog traumatische ervaringen opgedaan. Op weg naar zijn school in Rotterdam op 14 mei 1940 rond half twee in de middag terecht gekomen in het bombardement. Het achterna gezeten worden door Duitse soldaten op een late avond in Delft omdat zijn Ausweiss de dag erna zou zijn verlopen. De Hongerwinter van 1944-1945. De onderduikmomenten tijdens razzia’s in Delft. Onder de planken vloer liggend, met Duitse laarzen 30 cm boven het hoofd.
Mijn 2 broers en ik wisten dat hij dit allemaal had meegemaakt. Maar op onze vragen wat hij dan precies beleefd had, volgde er een stilzwijgen.
Op de 4e mei om 20.00 uur ben ik jaarlijks met mijn gedachten bij mijn vader, overleden in 1999, hoe hij zich terugtrok op zijn werkkamer, om de gedachten aan de angst en ellende van de oorlog uit de weg te gaan. Pas toen hij wist dat hij niet lang meer te leven had; kwamen de herinneringen. We hingen aan zijn lippen en waren diep onder de indruk.
De geschiedenis van mijn vader tijdens de oorlog was voor mij de aanleiding tot mijn grote interesse voor de geschiedenis van Nederland tijdens die Tweede Wereldoorlog en de Slag om Arnhem in het bijzonder.

Wat betekent herdenken ?

Herdenken is een vorm van herinneren. Dat merk ik ook wekelijks tijdens mijn werk in het Airborne Museum, aan de vele bezoekers; Britten op zoek naar informatie over hun dierbaren; het stijgende aantal schoolgroepen, waarbij de interesse voor de gebeurtenissen in Nederland tijdens de oorlog steeds meer toeneemt.
Als individu is het ondoenlijk om je alles te herinneren. Ieder persoon maakt daarin andere keuzes.
Voor een gemeenschap is dat niet anders. Een ingrijpende gebeurtenis, die de gemeenschap diep raakt, dient te worden herinnert, te worden herdacht. Een Nationale Herdenking is alleen mogelijk als het collectief van die individuen zich als gemeenschap verbonden voelt in en met het thema.
Het zijn mensen die we herdenken, mensen die leefden in Nederland, in de archipel, waar dan ook. En we herdenken gebeurtenissen, bombardementen, overvallen, zoektochten naar voedsel. Velen hoopten destijds rond 1940 dat wij, Nederland, evenals in 1914, weer neutraal zouden kunnen blijven. De werkelijkheid was helaas anders en wij werden partij, bezet en geconfronteerd met een schrikbewind.
De harde werkelijkheid is, dat wij vanuit die omstandigheden onze doden vandaag herdenken. Het is ook de confrontatie met een versnipperd Europa, dat voortdurend grote brandhaarden kende.
Hoe zou onze kennis met het verleden zijn geweest, als we geen partij waren destijds in de oorlog ? Stel, dat Nederland weer neutraal had kunnen blijven, dan waren wij wellicht nu hier niet bijeen geweest. Dan waren we wellicht een soort eiland geweest in “Herdenkend Europa” omdat we ons de pijn niet eigen hadden kunnen maken.
De slachtoffers en de daaraan gekoppelde pijn brengen ons bijeen en laten ons bewust zijn van vrede en vrijheid.
Als het kwaad zich verspreidt over de wereld, dan dient een vrije democratische samenleving daar consequenties aan te verbinden. De ogen sluiten voor misstanden is de mens onwaardig.
Als onderdeel van de Internationale gemeenschap participeren wij bij vredesoperaties. Het woord “vredesoperatie” roept bij mij associaties op met de bewoording “politionele acties”.
Immers, het gaat om deelnemen aan een oorlog !
Oorlogen, gelegitimeerd door de internationale gemeenschap en die gepaard blijven gaan met offers. Slachtoffers, die wij ook vandaag gedenken.

De oorlog kent ook STILLE HELDEN

Anne Frank spreekt ons aan.
Dat geldt ook voor generaal Peter van Uhm; die zijn zoon verloor in Afghanistan. Daarmee kregen tragiek en verschrikking een menselijk gezicht.
Onze Stille helden, vaak ook burgers, die in nood; kracht, vastberadenheid en veerkracht lieten zien. We denken hierbij met name aan de inwoners van o.a Rotterdam, Nijmegen, Middelburg, Groningen en ook de inwoners van Arnhem en Oosterbeek, steden die enorm onder het oorlogsgeweld hebben geleden. Mensen die huis en haard verloren of gedwongen moesten achterlaten. Burgers in Arnhem die Britse parachutisten hielpen en dit met de dood moesten bekopen.
Ik noem ook Kate ter Horst. Zij stond haar woning in Oosterbeek ter beschikking voor de verzorging van gewonde Britse jongens in Oosterbeek. Ze hielp wat ze kon om deze mannen bij te staan in hun laatste levensmoment. Ze kreeg daartoe van de Britten de naam De Engel van Arnhem.
Ik denk ook aan de Poolse generaal Sosabowski, zijn land ontvlucht na de capitulatie en via omzwervingen terecht gekomen in Engeland. Daar Poolse soldaten opleidde om een bijdrage te leveren aan de bevrijding van zijn vaderland, als de tijd er voor gekomen was. Hij werd echter ingezet bij de Slag om Arnhem; die jammerlijk mislukte. Generaal Sosabowski kreeg daarvan de schuld; en zag daardoor zijn familie en vaderland nooit meer terug. Hij leefde na de oorlog een eenzaam en armoedig leven en stierf in Engeland. Gelukkig volgde rehabilitatie door de Nederlandse regering in 2005 toen Sosabowski en zijn manschappen postuum hoge militaire onderscheidingen kregen toebedeeld.

Maar denken we ook aan de Stille Helden van nu. Momenteel zijn er wereldwijd, meer mensen op de vlucht voor oorlogsgeweld dan gedurende WO2.
Dit zijn echter maar een paar voorbeelden uit een eindeloze reeks…..
En zo hebben we, hier allen aanwezig, wellicht ook onze eigen Stille Helden binnen onze families uit die verschrikkelijke oorlog of de periode daarna.

Het verdriet en de pijn kennen herkenbare verhalen en zijn daarmee een inspiratiebron voor de huidige moderne gemeenschap. Van groot belang is dat daarbij de relatie wordt gelegd tussen het verleden en het heden. Daarin past discussie, dialoog en alledaagse herkenning.

Herdenken zal in de toekomst ook plaats blijven vinden vanuit een veranderde context. Dat voorkomt dat de herdenking een statisch ritueel wordt. De vrede- en vrijheidsgedachte moeten we met andere delen. Onmisbare factor daarbij is de jeugd; ook hier vanavond bij de herdenking talrijk aanwezig, die de vlam door zal moeten doorgeven.
De Vlam, die morgen op 5 mei; iedere kern in de gemeenschap weer bereikt.
Dat we allen de warmte van pijn herdenken en vrede en vrijheid mogen blijven voelen en nooit vergeten.

Vergeet de dood
En je hebt geen leven
Vergeet de oorlog
En je hebt geen vrede.

Ik dank U voor uw aandacht.